6.9.1. gr. Samkomuhús

Leiðbeiningar

Grein 6.9.1. í byggingarreglugerð

1 Almennt

Þegar fjallað er um samkomuhús í 6.9.1. gr. byggingarreglugerðar( brgl.) er átt við húsnæði þar sem ótilgreindur fjöldi fólks safnast saman af ýmsum ástæðum og dvelur í ótilgreindan tíma. Samkomuhús eru í umfangsflokki 2 samkvæmt byggingarreglugerð og ekki er gert ráð fyrir því að fólk gisti þar.   
Þegar samkomuhús eru hönnuð eða breytt er mikilvægt að gæta að aðgengismálum, eldvörnum, rýmingu og flóttaleiðum ef vá steðjar að, sbr. meðal annars a og e liður 1. gr. laga um mannvirki nr. 160/2010.  

Fólk sem kemur saman í mannvirkjum í umfangsflokki 2 er almennt ekki nægjanlega kunnugt umhverfinu til þess að þekkja flóttaleiðir en er almennt fært um að bjarga sér sjálft út úr mannvirkinu eða á örugg svæði við eldsvoða eða aðra vá.  
Samkvæmt 9.2.1. gr. brgl. gildir að meginreglur eru ávallt ófrávíkjanlegar en viðmiðunarreglur eru frávíkjanlegar. Það getur verið gert með tækniskiptum eða brunahönnun enda sé sýnt fram á að brunaöryggi sé ekki skert og og að uppfyllt séu meginmarkmið reglugerðarinnar og meginreglur þeirra ákvæða sem vikið er frá.  
Kröfur sem koma fram í þessum leiðbeiningum eru lágmarkskröfur. Nauðsynlegt getur verið að víkja frá þeim við sérhæfð tilvik.  

2 Aðstaða í samkomuhúsum

Í 6.9.1. gr. brgl. um samkomuhús segir að í hverju samkomuhúsi skuli vera rými fyrir hjólastóla meðal áhorfendasæta er nemur að minnsta kosti 1% af sætafjölda, þó aldrei færri en eitt sæti, eða nánar tiltekið eitt rými fyrir hjólastól. Nauðsynlegt er að huga að aðstöðu fyrir einstaklinga með blindrahund og sætum fyrir fólk með sérþarfir svo sem aukið rými fyrir fætur og breiðari sæti.  
Í samkomusölum eða á viðburðum þar sem ekki er skipað til sætis er eðlilegt að reikna út frá mannfjölda í stað sæta og ganga út frá fjölda rýma fyrir hjólastóla sem samsvarar 1% af fjölda gesta í viðkomandi rými. Sjá einnig 9.5.7. gr. brgl. um fólksfjölda og viðeigandi leiðbeiningar.  

2.1 Samkomusalir með lárétt gólf

Samkomuhús eru með ýmsum hætti. Gerð þeirra skiptir miklu máli varðandi aðgengi og fyrirkomulag svæða fyrir hjólastólanotendur og fólk með skerta getu af einhverju tagi. Samkomusalir með láréttum gólfum má t.d. finna í söfnum svo sem lista- og bókasöfnum, kirkjum, safnaðarheimilum, flestum félagsheimilum sem og fundar- og sýningarsölum og fjölnotahúsum. Þar sem gólf eru lárétt er yfirleitt nokkuð einfalt að hanna fyrirkomulag þannig að þeir sem hafa skerta hreyfigetu eða sjón komist auðveldlega um í viðkomandi rými og geti samlagast öðrum gestum. Það gildir einu hvort sætaskipan sé föst og stólar festir við gólf eða stólar lausir með breytanlegu fyrirkomulagi.   
Ef samkomusalur er útbúinn upphækkuðu leiksviði þarf sviðið að vera aðgengilegt bæði úr sal og frá baksviðsrýmum. Leiksvið skal hanna á grundvelli algildrar hönnunar og vera aðgengilegt hvort sem er úr sal eða baksviðs.  

2.2 Samkomusalir með hallandi gólf

Í mörgum tilvikum eru samkomusalir með hallandi gólf, mismunandi bröttu. Það á einkum við um áhorfendasvæði íþróttahúsa, kvikmyndahús, leikhús og fyrirlestrasali. Samkomusali svo sem fyrirlestrasalir og þess háttar skal hanna á grundvelli algildrar hönnunar á þann hátt að notendur/þáttakendur geti hvort sem er verið gestir í sal, meðal annarra áhorfenda og fyrirlesarar. Ræðupúlt þarf að vera aðgengilegt sem og búnaður sem fyrirlesarar þurfa að nota og komast. Ef svið eða pallur er í sal með hallandi sætaröðum þarf aðgengi þar upp.  
Ef salur með hallandi gólfi er í lengra lagi má þar að auki koma fyrir inngangi og láréttum gangi miðsvæðis milli efri og neðri sætaraða og staðsetja svæði fyrir hjólastóla og sæti fyrir sjón- og hreyfiskerta öðrum eða beggja megin við miðganginn innan um önnur sæti.  

Skýringar  

1 Lágmarksrými fyrir hjólastól 1400 mm x 900 mm
2 Bakveggur eða fallvörn
3 Handrið við þrep
4 Þrep
5 Handrið
6 Sparkvörn 150 mm að hæð yfir gólfi

2.3 Fyrirlestrasalir

Umfram það að sjá til þess að fólk með skerta hreyfigetu geti komist um og notið þess sem fram fer er nauðsynlegt við hönnun að taka tillit til þeirra sem búa við aðra fötlun svo sem sjónskerðingu, jafnvel blindu, skerta eða enga heyrn og þroskahömlun. Fyrir sjónskerta er dagsbirta og raflýsing mikilvæg sem og sjónlínur og allar merkingar til dæmis merking rýma, sætanúmer og fleira ásamt aðstöðu fyrir blindrahund. Fyrir heyrnarskerta skiptir góð hljóðvist og  hljómburður mestu máli enda segir í 6.9.1. gr. brgl. „Samkomusalir í samkomuhúsum skulu eftir því sem við á vera búnir tónmöskvakerfi eða öðru sambærilegu kerfi m.t.t. heyrnarskertra.“ Sjá nánar leiðbeiningar sem samstarfsnefnd heyrnarskertra á norðurlöndum (NHS) lét setja saman. Tónmöskvakerfi   
Fyrir fólk með mismunandi þarfir og getu, meðal annars börn, aldrað fólk og einstaklinga með þroskahömlun, er einfalt umferðarkerfi og skýrar merkingar mikilvægar. Umferðarleiðir þurfa að vera skýrar og auðrataðar svo fólk með mismunandi getu eigi auðveldara með að fara um og rata til sætis. Einnig getur lýsing, litir og efnisáferð skipt sköpum. Í sölum með hallandi gólfi, tröppur og eða skábraut skal koma upp handlistum.  

Skýringar

1 Rúmgóðar umferðarleiðir í sal
2 Breið dyraop og aðstaða fyrir hjólastólanotendur
3 Hæfilegt umferðarrými fyrir hjólastóla og önnur hjálpargögn
4 Sætaval fyrir fólk í hjólastólum innan um aðra gesti
5 Góð innanhússloftgæði, hita- og rakastig
6 Góður hljómburður, lágstemmt hljóðstig og góður ómur fyrir talað mál
7 Vandað tónmöskvakerfi þar sem það á við
8 Góð almenn lýsing, þ.e. næg dagsbirta og hæfileg raflýsing
9 Góður skýrleiki, þ.e. góður sjónarmunur á veggjum, gólfi og hurðum

Þar sem salargólf er lárétt er mikilvægt að til staðar sé upphækkun. Það gagnast bæði sjón- og heyraskertum að fyrirlesari í fyrirlestrasal sé staðsettur á upphækkuðu gólfi, hann þarf að sjást vel og vera upplýstur svo auðvelt sé að lesa af vörum og/eða fylgjast með táknmáli. Góð hljóðvist og  hljómburður með hjálp tónmöskva koma einnig að gagni til þess að allir áheyrendur geti fylgst með því sem fram fer í salnum. 

2.4 Íþróttasalir (útdraganleg sætakerfi)

Í íþróttasölum og fjölnotahúsum þar sem áhorfendabekkir eru alfarið eða að hluta til útdraganlegir gildir almennt það sama og áður er sagt um aðgengi og aðstöðu fyrir fólk með mismunandi þarfir og skerta getu. Ávallt þarf að gera ráð fyrir að hreyfihamlaðir hafi aðgengi að áhorfendabekk og geti setið með sínu heimaliði. Ef um útdraganleg sæti er að ræða mætti koma aðgengi fyrir hjólastóla á gangi fyrir ofan stúku ef húsið býður upp á það þannig að aðstaða fyrir hjólastóla falli inn í efstu sætaröð. Einnig mætti fella aðstöðuna inn í sætakerfið í neðstu röð niðri á sjálfu salargólfinu.  Öll sérbúin aðstaða þarf að vera þannig staðsett að frá henni sé góð yfirsýn yfir allan salinn. Í íþróttasölum þarf hún einnig að vera vel varin ef um boltaíþróttir eða því um líkt er að ræða. Á útdraganlegum sætabúnaði þarf að sjá til þess að þrep, handrið og aðrar fallvarnir í samræmi við ákvæði kafla 6.4 og 6.5 í byggingareglugerð og  henti sjónskertum og þeim sem eiga erfitt með gang.   

2.5 Veitinga- og veislusalir

Á veitingahúsum og í veislusölum þarf fyrirkomulag innréttinga að vera þannig að auðvelt sé fyrir fólk með mismunandi þarfir og getu að komast um. Þar sem sjálfsafgreiðsla af einhverju tagi er viðhöfð ber að vanda til sjálfsafgreiðsluaðstöðu með tilliti til hreyfihamlaðra. Huga skal einnig að lýsingu og hljóðvist í þessu tilliti.   

3 Gerð flóttaleiða

Í 9.5.8. gr. brgl. um gerð flóttaleiða fjallar hvað teljist fullnægjandi flóttaleið og hvað skuli hafa til viðmiðunar við hönnun flóttaleiða frá sölum þar sem búast megi við miklum mannfjölda.   
Þegar fjallað er um gerð flóttaleiða úr sölum er nauðsynlegt að hafa í huga margt sem kemur fram í öðrum greinum byggingarreglugerðar um brunavarnir. Í 9.2.4. gr. brgl. um kröfur um brunahönnun og áhættumat er krafist brunahönnunar og áhættumats vegna öryggis fólks þar sem mikill fjöldi kemur saman innan mannvirkis.  Í leiðbeiningum við þessa grein kemur fram að þetta ákvæði gildi fyrir stórar hallir og íþróttamannvirki sem og fyrir sali sem ætlaðir eru fyrir minni viðburði, til dæmis tónleika, veislur eða trúarathafnir.  Enn fremur er gott að hafa til hliðsjónar 9.5.2. gr. brgl. um flóttaleiðir og 9.5.9. gr. brgl. um dyr í flóttaleið.   

Flóttaleiðir úr sölum eru í grundvallaratriðum tvenns konar. Annars vegar beint út úr byggingu á öruggt útisvæði um nægilega breiðar dyr með útbúnaði sem kemur að gagni við flótta og hins vegar um nægilega breiða eldvarnarhurð yfir í annað brunahólf sem er með að minnsta kosti tvær óháðar flóttaleiðir og þaðan áleiðis út úr byggingu eða á öruggt svæði þar sem hægt er að bíða eftir aðstoð. Sjá einnig 9.6.19 gr. brgl. um sérákvæði um brunavarnir í notkunarflokki 2.   

1 Skýringar

1 Flóttaleið án hindrana
2 Skýringar útgönguleiðbeiningar
3 sérútbúin flóttalyfta
4 Öruggur stigi með ásættanlegum handriðum
5 Góð lýsing í flóttaleið
6 Góð sjónræn afmörkun t.d. handrið og merkingar skeri sig vel frá bakgrunni fyrir sjónskerta
7 Hljóðrænar viðvaranir og upplýsingar fyrir sjónskerta
8 Auðvelt að opna hurðir í flóttaleið
9 Öruggt svæði þar sem unnt er að bíða eftir aðstoð
10 Aðskilin brunahólf

Yfirlit yfir breytingar sem gerðar hafa verið á leiðbeiningunni: